Nu in bloei: Ceratostigma plumbaginoides, een bodembedekker voor in de (half)schaduw.

De herfst is begonnen, al zou je dat aan het weer niet echt zeggen. Natuurlijk, de ochtenden beginnen met dauw en ’s avonds is het al snel donker. Maar overdag breken de temperaturen deze weken weer records. Zelf liep ik afgelopen week de Menalon-trail in Arcadië (Peloponnesos, Griekenland), waar het weer – voor de verandering – minder goed was dan in Nederland: temperaturen tussen de 11 en 19 graden en de laatste dagen ook behoorlijk veel wind. Overigens prima wandelweer – je hoort mij niet klagen.

Tijdens de zes dagen wandelen zag ik veel herfstbloeiende bolgewassen: cyclamen, herfsttijloos, herfstkrokussen en Sternbergia lutea (ook wel herfstnarcis genoemd). Cyclamen die tussen de klimop in het bos groeien: een simpele maar mooie combinatie die ik zó kan kopiëren naar onze eigen bostuin! Ik bedacht me ook dat herfstbloeiende bolgewassen in onze tuin eigenlijk een ondergeschoven kindje zijn. In augustus bestel ik steevast zo’n 1.000 tot 1.500 voorjaarsbloeiers, die over een paar weken de tuin in moeten. Maar in het voorjaar vergeet ik bijna altijd om bollen te bestellen voor een kleurrijke herfst. Een goed voornemen om dat begin 2027 wél te doen!

Inspiratie voor je eigen tuin vind je niet alleen in de natuur, maar ook tijdens Groei & Bloei-activiteiten. Wat dacht je van de lezing op 14 oktober, waarin Cor van Gelderen van Plantentuin Esveld de Hamamelis (toverhazelaar) en de Camelia in het zonnetje zet? En er staat dit najaar nog meer op het programma: lees vooral verder!

Ik wens je een mooie herfst toe en ontmoet je graag bij een van onze komende activiteiten!
Ineke Jenniskens, voorzitter

bloeiende cyclamen langs de Menalon-trail in Arcadië, Peloponnesos, Griekenland

Hallo allemaal

De grootte hitte is voorbij, De Herfst sluipt binnen. Tijd om weer een mooi bloemstuk te maken! We gaan aan de slag met een Franse gietijzeren pot. Met mooie bloemen en blad. Een hoop gezelligheid. Thee met wat lekkers. En je gaat naar huis met iets moois.

Er zijn nog en paar plekjes over. Graag zsm opgeven ivm materiaal inkopen. En cursusgeld overmaken naar Monique ter Brugge. Even vermelden of je lid bent van Groei & Bloei, leden Groei & Bloei krijgen €5,- ledenkorting.

Datum: 14 oktober
Tijd: 13:25 — 15:30 uur
Plaats: Van de Weerdstraat 66, 6709 TT Wageningen
Kosten: Dit bloemstuk komt tussen €35,- en €40,-. Bloemen zijn dagprijs, kan ik nu dus nog niet helemaal precies berekenen, dat hoor je na aanmelden.

bloemschikken in een Franse gietijzeren pot

Deze lezing organiseren we samen met Groei&Bloei afdeling Ede en Floralia Bennekom.

Wat een prachtplanten die toverhazelaars! De koningin van de wintertuin wordt ze dan ook vaak genoemd. Maar wist u dat er letterlijk honderden verschillende zijn. De vroegst bloeiende begint al in de herfst, nog voor de herfstverkleuring van het blad. Er zijn zelfs treurvormen of dwergjes zoals de Hamamelis vernalis ‘Quasimodo’. En diezelfde onverwachte diversiteit vind je ook bij Camellia en haar verwanten. Laat het beeld los van die wat stijve struiken die in het vroege voorjaar met ingewikkelde bloemen staan te bloeien. Er zijn prachtige elegante soorten die de herfsttuin staan te versieren.

Cor van Gelderen, de enthousiaste eigenaar van PlantenTuin Esveld in Boskoop laat u de mooiste, bijzonderste en grappigste voorbeelden van deze planten zien. Natuurlijk geeft hij ook tips over verzorging, combinatiemogelijkheden en alles wat je wilt weten om succesvol te zijn met deze winterjuweeltjes. Ook vertelt hij u graag waar u deze prachtige planten in het echt kunt gaan zien afgezien van het Wageningse Arboretum Belmonte…..

Locatie: ’t Kerkheem, Kerkhoflaan 34, 6721 EZ Bennekom
Tijd: 20:00 – 22:00 uur
Kosten: €6,-, leden gratis, contant en graag gepast, ledenpas svp meebrengen.
In de pauze koffie & thee, munten te koop alleen bij de entree vóór aanvang van de lezing à € 2,-, contant en liefst gepast betalen

Cor van Gelderen geeft een lezing over Camellia en Hamamelis

Ben jij zo iemand die blij wordt van zelf zaden oogsten,  zaaien, en je eigen (moes)tuin laten bloeien en groeien? 🌼 Dan ga je deze workshop geweldig vinden!

Tijdens deze gezellige en praktische workshop leer je hoe je je eigen geoogste zaden schoonmaakt, oftewel: het kaf van het koren scheiden. Geen schimmelende zaden meer en een veel betere opkomst bij het zaaien. En geloof me, het is ook nog eens verrassend leuk om te doen!

Heb je de afgelopen maanden zaaddozen verzameld en laten drogen in papieren zakken? Neem ze vooral mee! Heb je niets verzameld? Geen probleem, er is genoeg materiaal aanwezig om mee te oefenen.

Na deze workshop:

✨ Weet je precies hoe je zaden goed schoonmaakt

✨ Heb je een hogere kiemkracht bij het zaaien

✨ Ga je naar huis met netjes gevulde zaadzakjes (die krijg je erbij!)

Hoe fijn is het om straks voor het nieuwe seizoen al je zaden schoon en klaar te hebben liggen? 🌿

Kom gezellig meedoen en ontdek hoe eenvoudig én waardevol het is om je eigen zaden te schonen. Je bent van harte welkom!

Locatie: Veerstraat 93, 6703 CB Wageningen
Datum en tijd: Woensdagavond 11 november 19:30-22:00 uur
Kosten: leden €10,-, niet-leden €15,-

workshop zaden schonen

Op vrijdagmiddag 20 november a.s. bieden wij een bijzondere workshop aan: Verven met planteninkt. Workshopleider is Judith Rosema van het Inkt Atelier uit Den Bosch. 

Deze workshop vormt een basis voor het maken van planteninkt. We gaan voornamelijk zelf aan de slag met bloemen. We maken kennis met de kleuren van bloemen en hoe je ze kan veranderen. Ook gaan we schilderen met onze zelfgemaakte planteninkt. Tussendoor vertelt Judith er volop over. Je maakt geen verf, maar vloeibare inkt. Thuis kun je verder met experimenteren omdat je weet waar je op moet letten. 

Judith, in 2000 afgestudeerd aan de kunstacademie in Den Bosch, omschrijft zichzelf als kunstenaar- illustrator-creatieve duizendpoot-duurzaam ondernemer-kunstvakdocent-tuinvrouw-moeder-geliefde. Zij experimenteert graag met papieren en inkten. Haar nieuwe boek, opvolger van “Planteninkt”, verschijnt in november 2026. Ook werkt ze op dit moment aan de film “Velden vol verf”. Deze film, waarin ook Norbert Peeters -  onze gast van 23 september - optreedt, verschijnt medio januari 2027 in diverse filmzalen; hou de bioscoopagenda in de gaten!

Nieuwsgierig geworden? Geef je dan snel op! De workshop gaat door bij minimaal 30 aanmeldingen. Mochten we dit aantal onverhoopt niet halen, dan ontvang je de gehele deelnemersbijdrage retour.

Alle praktische informatie op een rij:
Datum en tijd: Vrijdag 20 november 2026, van 13.30 tot 16.30 uur
Locatie: Tuindorp,  Floralaan 20b, 6707 HR Wageningen
Kosten: leden betalen € 45,-, niet-leden € 50,-. Dit is inclusief alle materialen en 2 consumpties.
Aanmelden vóór 1 november a.s. via aanmeldingen@wageningen.groei.nl
Maak tegelijk het juiste bedrag over op NL98 SNSB 0920 526 454 t.n.v. KMTP Groei&Bloei Wageningen, onder vermelding van “Planteninkt <jouw naam>”.

aan de slag met planteninkt met workshopleider Judith Rosema

Deze Zuidafrikaanse najaarsbloeier uit de Iris-familie, ook wel moerasgladiool genoemd, is ook nog bekend onder de oude naam Schizostylis coccinea. Er bestaan verschillende kleurvormen maar daarvan vind ik de oorspronkelijke rode toch wel de mooiste. We kregen hiervan jaren geleden bulbillen en zaden van vriendin Beatrix. De eerste jaren zagen we nog geen bloemen, maar sinds drie jaar bloeien ze, vanaf half september tot ver in het najaar. In onze tuin op het zuiden schijnt de middagzon nu door de bloemen en die fonkelen dan bloedrood. ’s Avonds sluiten ze zich om de volgende ochtend weer open te gaan. De plant staat bij ons nog in een pot, dit jaar met drie bloemstengels na twee eerdere jaren met slechts één bloemstengel. Tijd om haar maar eens in onze natte vijveroever te plaatsen. Misschien één deel achter houden voor het geval dat, hoewel ze goed winterhard schijnt te zijn. De berichten daarover lopen uiteen, en ook hoe nat ze in de winter kan staan. We gaan het zien.

Leontine Colon

Hesperantha coccinea

Woensdagavond 23 september verwelkomden we botanisch filosoof Norbert Peeters, die een lezing gaf getiteld ’Ode aan het onkruid”.

Het koetshuis was tot de nok toe gevuld, en een ieder was vol verwachting om van alles te leren over onkruid, en misschien over juist dat onkruid dat we misschien juist niet moeten omschoffelen, omdat het onze tuinen misschien juist verfraait?

Maar, daar ging het helemaal niet over. Norbert nam de zaal mee in zijn filosofische overpeinzingen over de term onkruid. Vooral dat ‘on’ van onkruid. Terwijl we het over ‘weer’ en ‘onweer’ hebben en onweer altijd bliksem en donder betekent, is een kruid een onkruid afhankelijk van de plaats en de persoon die er wat van vindt. Sinds wanneer hebben we het eigenlijk over onkruid? Albrecht Dürer, zo vertelde Norbert, was in het begin van de 16de eeuw een van de eerste wetenschappelijke auteurs die de term onkruid (unkraut) gebruikte. Maar al veel eerder werd onkruid genoemd. Norbert toonde een mooi schilderij van Adam en Eva in het paradijs, waar alle planten weelderig groeiden en bloeiden. Daar bestond onkruid helemaal niet. Pas toen Adam en Eva uit het paradijs werden verjaagd zei God tegen Adam (genesis 3): je zult koren zaaien om te eten, maar er zal ook veel onkruid groeien, en het werk zal zwaar zijn.

Tsja.. en wat was en is onkruid dan wel?

Over het algemeen bedoelen we met onkruid een “wilde” plant die staat waar hij ongewenst is. Norbert maakte de vergelijking met haren, die horen op onze hoofden en ons kapsel verfraait ons uiterlijk; maar wee die ene losse haar in de douche! Die is vies! Onkruid ontstaat ook pas  als we gewassen gaan telen, in de  landbouw, of als we tuinieren. Onkruid weelt tierig in een door de mens bedongen natuur en vermeerdert zich altijd exponentieel. In het boek “Crops and Man”  definieert Jack Harlem de mens als het meest invasieve onkruid; we hebben ons exponentieel vermeerderd in de door onszelf bedongen leefomgeving.

Het hangt dus helemaal af van de situatie of we een kruid onkruid noemen. Zo was en is de paardenbloem zeker geen onkruid, het is nml een nuttige plant (sla, medische toepassingen melksap), terwijl de meesten de paardenbloem toch echt als onkruid beschouwen en ze ijverig uit het gazon verwijderen.

Hoe dan ook, na deze onderhoudende avond weten we zeker welke planten kruiden zijn, maar het blijft onzeker welke kruiden onkruiden zijn!

Guusje Bonnema, enthousiaste toehoorder

een enthousiaste Norbert Peeters

Op 17 september waren we weer eens op de tuin en toen schrokken we hoe geel de sojapeulen waren geworden. Rap dus alles geplukt. Een deel van de peulen was zelfs al bruin, daarvan bewaren we de boontjes als zaaizaad. De gele en groengele peulen hebben we gedopt en gelukkig waren deze boontjes zelf nog grotendeels groen, zoals wij ze het liefst eten. Het is dus mogelijk om de peulen eerst wat geel te laten worden en ze dan te plukken, wat veel makkelijker is dan aan elke groene peul te voelen of de boontjes al dik genoeg zijn. Ook weer wat geleerd.

Ook de aardappelen zijn er nu uit zodat we daar de gele mosterd konden zaaien, die staat alweer boven de grond. De knolopbrengst was niet denderend, zoals te verwachten was na de late nachtvorst van 19 mei en de droge zomer; kleine knollen en ook niet heel veel. Misschien volgend jaar toch tegen nachtvorst beschermen en wat meer water geven?

Wat erg meeviel was de boerenkool, die we water hadden gegeven: deze was flink gegroeid, inderdaad ‘als kool’! We hebben bladeren van de onderste helft van de stengels geplukt en dat was zoveel dat we de helft aan de buren konden geven. Daarna natuurlijk lekker de eerste boerenkoolstamppot van het seizoen gegeten.

De courgettes en pompoenen genieten van de mooie nazomer en groeien nog steeds door. We hebben van 3 planten al 47 (!) courgettes geoogst, van gemiddeld ruim 400 gram. Ook diverse pompoenen van ca één kilo liggen al binnen in de zon na te rijpen. Het blad wordt ook steeds slechter. De rest laten we nog even doorrijpen, maar niet meer te lang want waar die in de grond staan moet nu bijna de knoflook worden geplant. De teentjes liggen al klaar.

Leontine Colon

overrijpe soja en mooie boerenkool

Er zijn drie vellen met in totaal negen verschillende ontwerpen. Print ze uit, knip ze uit, vouw en plak ze in elkaar en vul ze met zaden uit je eigen tuin.

Zo bewaar je je oogst mooi voor volgend jaar én heb je meteen iets leuks om te delen of cadeau te geven.

Download hier de pdf met de zaadzakjes

de Groei&Bloei-zaadzakjes

Als je op 4 juli tijdens de Opentuinendag de Buurttuin aan de Waterweg (tegenover nr. 65) in Renkum hebt bezocht, heb je misschien ook al in de Minibieb gekeken. Deze Minibieb is deze zomer geplaatst en is speciaal bedoeld voor tuin- en plantenboeken. Ruim je je boekenkast op en wil je wat tuinboeken wegdoen? Breng ze dan naar de Minibieb! We zien dat er al volop gebruik van gemaakt wordt. Leuk om ook op deze manier onze groene passie te delen!

In een minibieb mag je natuurlijk ook boeken komen halen als je niets te ruilen hebt!

Als de bieb vol zit, dan kun je de boeken ook bij Jojanneke - Waterweg 52 - afgeven; we vullen de bieb geregeld aan.

Bij de Buurttuin worden overigens ook planten en stekjes aangeboden én gevraagd. Zeker voor belangstellenden die in Renkum wonen een aanrader om af en toe eens langs te gaan! Luidt het spreekwoord niet: Delen is vermenigvuldigen? Dat geldt voor de hobby tuinieren bij uitstek!

Mieke Duvalois en Jojanneke van der Molen, Waterweg 52, Renkum.

Uit de agenda’s van naburige Groei&Bloei-afdelingen en van Floralia. Nadere informatie in deze agenda’s.

• Zaterdagochtend 10 oktober, afd. Rhenen Veenendaal: Ruilmarkt voor tuinplanten en -stekjes, De Cultuurfabriek, Kees Stipplein 74, Veenendaal
• Zaterdagochtend 10 oktober, afd. Rijk van Nijmegen en Land van Maas en Waal: Workshop Oneindige mogelijkheden met corsages, Zorgboerderij De Hagert, Leurseweg 10 10, 6601 ZZ Wijchen/Leur
• Zaterdagochtend 10 oktober, afd. Veluwezoom: Najaarsruilbeurs in Het Parkhuis, Parkweg 5, 6994CM De Steeg
• Maandagavond 12  oktober, afd. Over-Betuwe Lingewaard: lezing Reinier de Paddenstoelenman: Paddenstoelen kweken in de moestuin, ’t Knooppunt, Molenhoekplein 2, 6675 BZ Valburg
• Dinsdagavond 13 oktober, afd Liemers: Film ‘Onder het Maaiveld’, Filmzaal bij Bert, de Ogtend, Remigiusplein 9, Duiven.
• Woensdagavond 14 oktober, afd. Rijk van Nijmegen en Land van Maas en Waal: Lezing van Gerard van Buiten, Yuverta VMBO, Marga Klompélaan 37, 6532 SB Nijmegen
• Woensdagavond 14 oktober, afd. West-Betuwe: Lezing - Overwinteren fuchsia’s door Yvonne de Hoog van kwekerij Zeelenberg, Dorpshuis Meteren, Achtersteweg 17, 4194 TH Meteren
• Donderdagavond 15 oktober, afd. Rhenen Veenendaal: Workshop tuinzaden schonen, De Cultuurfabriek, Kees Stipplein 74, Veenendaal
• Donderdagavond 15 oktober, afd. Veluwezoom: lezing door Ruud Knol over Paddenstoelen in De Kerkhorst, Dorpsweg 65 a in Spankeren
• Zaterdag 17 oktober: Herfstfair bij Hoeve Klein Mariëndaal (www.groenarnhem.nl)
• Zaterdagochtend 24 oktober, afd. Barneveld: Najaarsruilbeurs, De Beukenhof, Valkseweg 285, 3771 SG Barneveld
• Zaterdagmiddag 24 oktober, afd. Arnhem: plantenruilbeurs, Hortensialaan 56 in Huissen
• Maandagavond 26 oktober, afd. Barneveld: Tuininspiratie-live avond: Hans Ringers, Dutch Wave + uitslag pompoenenwedstrijd. Veluwehal, Nieuw Markt 6, 3771 CB Barneveld
• Maandagavond 2 november, afd. Arnhem: Thema-avond 'Planten in herfst en winter' door Frans Nienhuis, Molenplaats Sonsbeek, Zijpendaalseweg 24A in Arnhem
• Dinsdagavond 3 november, afd. Veenendaal: Lezing Van snoeien tot bloeien, door Cor Bras, De Cultuurfabriek, Kees Stipplein 74, Veenendaal
• Donderdagavond 5 november, afd. Wageningen e.o.: Lezing en prijsuitreikingen van de voortuinkeuringen. Locatie: zie www.wageningen.groei.nl/agenda
• Zaterdag 7 november in Nijmegen: BLOEM evenement Oost Nederland (https://bloemschikken.groei.nl/oost) in samenwerking met afdeling Nijmegen. Aanmelden kan tot 20 oktober.
• Zaterdagochtend 7 november, afd. Barneveld: Workshop wilgentenen vlechten – een wilgentenen bol maken met Marian Stam, De Beukenhof, Valkseweg 285, 3771 SG Barneveld
• Maandagavond 9 november 2026, afd. Over-Betuwe Lingewaard: Lezing Hans Ringers: Tuinen van de Cotswolds, ’t Knooppunt, Molenhoekplein 2, 6675 BZ Valburg

onze kraam op de Molenmarkt van 12 september

Dan is er nu de najaarsactie. Nieuwe leden ontvangen als welkomstgeschenk de Groei & Bloei special 'VOGEL- EN VLINDERTUIN' en de laatste 3 nummers van Groei & Bloei gratis. In 2027 krijgen zij een eenmalige instapkorting van €20! Het nieuwe lid betaalt voor 2027 €77,50. Het welkomstgeschenk wordt nagezonden.

Nieuwe leden die zich via een afdeling aanmelden hebben een voordeel boven nieuwe leden die via de landelijke website binnenkomen: via de afdeling krijgen zij een cadeau EN korting, via www.groei.nl moeten zij kiezen tussen het cadeau OF de korting.

Sternbergia lutea gefotografeerd door Ineke tijdens haar vakantie in Griekenland.